Handhaving Belastingdienst op schijnzelfstandigheid zzp psychiater of zzp GZ-psycholoog

 

Nieuwe Kabinet zet in op de Zelfstandigenwet

Door Eddo Spijkman, publicatiedatum 9 maart 2026
Laatste update 8 juli 2026

  • Het nieuwe (minderheids)kabinet van D66, VVD en CDA voert de Zelfstandigenwet in (nu nog concept) inclusief een rechtsvermoeden van werknemerschap bij lage tarieven;

  • Het kabinet kiest dus niet voor het doorzetten van het wetsvoorstel VBAR; alleen het tweede deel (rechtsvermoeden van werknemerschap bij lage tarieven) blijft overeind;

  • De komende tijd volgen debatten in de Tweede Kamer en zal duidelijk worden in hoeverre de plannen van het kabinet op steun van de oppositie kan rekenen;

  • De Belastingdienst handhaaft volledig op schijnzelfstandigheid sinds januari 2026;

  • De Belastingdienst kan vergrijpboetes opleggen aan opdrachtgevers. Deze bedraagt 25% van de verschuldigde belasting in geval sprake is van grove schuld (50% bij opzet). Verzuimboetes (lichter dan vergrijpboetes) kunnen pas vanaf 1 januari 2027 worden opgelegd;

  • Het het zogenaamde ingroeimodel blijft bestaan tot 2030: ingeval opdrachtgevers een naheffing Loonbelasting krijgen op moment dat er sprake is van schijnzelfstandigheid, zal de Belastingdienst in haar correctie niet verder teruggaan dan 1 januari 2025 (tenzij sprake is van kwaadwillendheid of als een eerder gegeven aanwijzing niet in voldoende mate is opgevolgd);

  • Naast fiscale gevolgen (naheffingen loonbelasting) kunnen er ook arbeids-rechtelijke gevolgen zijn: recht op o.a. vakantiedagen, vakantiegeld en ontslagbescherming van de (dan) werknemer maar ook pensioenclaims door verzekeraars;

  • Alle goedgekeurde Modelovereenkomsten blijven geldig tot eind 2029 (gebruik deze ook zoveel mogelijk);

  • De Belastingdienst richt zich in de handhaving met name op de opdrachtgever;

  • De geldende toets voor de beoordeling van de arbeidsrelatie is artikel 7:610 lid 1 BW. De handhaving op schijnzelfstandigheid vindt plaats op basis van dit wetsartikel (en dus niet op basis van de Wet DBA (deze ging 'slechts' over het afschaffen van de VAR);

  • Het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad (9 gezichtspunten) geldt als hét beoordelingskader of een opdracht buiten dienstbetrekking kan worden gedaan;

  • Het arrest bepaalt dat 'alle omstandigheden in hun onderling verband moeten worden bezien' om te komen tot een oordeel over de arbeidsrelatie (holistische toets). In principe is er geen rangorde en ook geen doorslaggevend criterium zoals inbedding of materieel gezag;

  • Echter uit onderzoek blijkt dat in de jurisprudentie wel degelijk meer gewicht aan bepaalde gezichtspunten wordt toegekend dan aan andere;

  • Feitenrechters kennen veel gewicht toe aan het (externe) ondernemerschap (risico lopen) van de zelfstandige; het extern ondernemerschap van de werkende kan zelfs de ‘balans doen omslaan’ en is daarmee een cruciale factor in de beoordeling van de arbeidsrelatie (Uberuitspraak van Hof Amsterdam van 27 januari 2026);

  • Hetzelfde werk kan (dus) zowel door een werknemer als door een zelfstandige naast elkaar (‘zij-aan-zij’) worden verricht (zij het dat de andere omstandigheden ook dienen te worden meegewogen in de beoordeling);

  • Het is aan de zzp'er om aan te tonen dat hij zich als ondernemer gedraagt en het is aan de opdrachtgever om 'het externe ondernemerschap' te beoordelen;

  • Voor de kwalificatievraag bestaat het beoordelingskader uit 2 fases: 1) de uitlegfase (de partijbedoeling) en 2) de kwalificatiefase (voldoen de partijbedoeling en uitvoering aan de definitie van de arbeidsovereenkomst?​);

  • Het is als opdrachtgever mogelijk een Vooroverleg met de Belastingdienst aan te gaan maar ook om een 'Beschikking geen Verzekeringsplicht​' aan te vragen om vooraf zekerheid te verkrijgen; ook de zzp'er kan vooraf duidelijkheid verkrijgen (via het UWV);

  • Een DUBV (Declarabele Uren BV) geeft vrijwaring voor de loonheffingen, maar er kleven wel meerdere nadelen aan;

  • Renseigneringsplicht: opdrachtgevers die werken met zzp'ers met BTW-vrijstelling dienen over het voorgaande fiscale jaar alle 'uitbetaalde bedragen aan derden' (UBD) aan te leveren inclusief naam zzp'er(s) en BSN. De Belastingdienst heeft hiermee een instrument in handen voor gerichte controle op schijnzelfstandigheid;

  • Op 3 april 2025 presenteerden de VVD, D66, CDA en SGP de Zelfstandigenwet als alternatief voor de VBAR; deze moet duidelijkheid brengen wanneer iemand als zzp’er mag werken voor een zakelijke opdrachtgever. De Zelfstandigenwet, gebaseerd op de Belgische Arbeidsrelatiewet, beoogt de positie van zelfstandig ondernemers wettelijk te verankeren mét goede sociale bescherming.

 

Wet basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen (BAZ)

Het kabinet gaat door met de verplichte BAZ om deze zo spoedig mogelijk in te voeren. Er wordt voorzien in een vrijstelling voor zelfstandigen (opt-out) die al een private verzekering hebben.
De BAZ is al in voorbereiding en kan op redelijk korte termijn door de Kamer worden behandeld. Probleem echter is dat zowel het UWV als de Belastingdienst aangeven de wet op korte termijn niet te kunnen uitvoeren.

Modelovereenkomsten

Alle goedgekeurde modelovereenkomsten blijven geldig en worden verlengd tot 1 januari 2030.
Bij onveranderd toetsingskader hebben deze uiteraard waarde in geval van controle door de Belastingdienst.

Wkkgz en zelfstandigheid?

Het kabinet heeft in 2015 expliciet verklaard dat de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) geen belemmering vormt om als zzp'er in de zorg werkzaam te zijn.
Het zich als zzp'er moeten houden aan de kwaliteits- en veiligheidsprotocollen van een zorginstelling (wat verplicht is onder de Wkkgz) betekent niet automatisch dat er sprake is van een gezagsverhouding of schijnzelfstandigheid.

Opting-in

Opting-in is een manier om de arbeidsrelatie voor de loonbelasting/premie volksverzekeringen wel te beschouwen als dienstbetrekking, zónder dat er sprake is van een regulier loondienstverband.
Voordeel is dat er geen vrees hoeft te bestaan voor een kwalificatie achteraf dat er sprake is van schijnzelfstandigheid met naheffingen loonbelasting tot gevolg, omdat die al zijn afgedekt.
Als werkende behoud je een stuk autonomie, echter je doet met deze vorm ook afstand van je ondernemerschap en daarmee de fiscale voordelen die daarvoor gelden.

Deze fictieve dienstbetrekking betekent dat de werkverschaffer loonheffingen en premie volksverzekeringen (AOW, Anw, AWBZ en AKW) inhoudt.
De inhoudingsplicht geldt niet voor de werknemersverzekeringen(ZW, WIA, WW en ZFW); hiervoor geldt dat je als  werkende wel wordt aangemerkt als zelfstandige.

 

Voorbereiding op controle door de Belastingdienst

Er zijn meerdere checklists arbeidsrelaties waar je duidelijkheid kunt krijgen op grond van welke criteria de Belastingdienst de arbeidsrelatie kwalificeert.

OndernemersCheck versus de Webmodule beoordeling arbeidsrelaties

Belangrijk is deze te onderscheiden. De OndernemersCheck handelt over de inkomstebelasting en is bedoeld voor de zzp'er. De webmodule is bedoeld voor de opdrachtgever om te onderzoeken of een opdracht buiten dienstbetrekking kan worden gedaan.
Een beoordeling uit de OndernemersCheck dat de werkende inderdaad als ondernemer voor de inkomstebelasting kan worden beoordeeld, vergroot de kans dat een opdracht buiten dienstbetrekking kan worden gedaan.

Webmodule wordt aangepast

De Webmodule beoordeling arbeidsrelaties gaf geen evenwichtig beeld omdat deze was opgesteld vóór de Deliveroo-uitspraak en er niet werd gevraagd naar omstandigheden die betrekking hebben op het ondernemerschap van de opdrachtnemer.
Het kabinet heeft nu de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie aangepast. Er wordt nu meer aandacht gegeven aan het externe ondernemerschap van de zzp'er.

Ondernemerschap voornamelijk binnen de arbeidsrelatie
Het probleem is dat de vragen van de webmodule voornamelijk gericht zijn over het  ondernemerschap dat zich binnen de betreffende arbeidsrelatie voordoet. Reden is dat de opdrachtgever niet (altijd) over de gegevens kan beschikken om vast te kunnen stellen of de werkende zich extern als ondernemer gedraagt. De webmodule geeft dus slechts een beperkte indicatie af. 

Vaststellen extern ondernemerschap door de opdrachtgever

Bij Gezichtspunt 9 (extern ondernemerschap) staat centraal of de werkende zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt of kan gedragen, dus op basis van omstandigheden juist buiten de arbeidsrelatie.
Cruciaal is dat de opdrachtgever zich hier een mening kan vormen maar vaak niet (altijd) over de gegevens beschikt om dit externe ondernemerschap te kunnen vaststellen.
De werkende dient deze gegevens naar waarheid te beantwoorden; een gerichte vragenset in het kader van een beheersingskader is daar een goede hulp bij.
Echter: om welke gegevens gaat het precies? De onduidelijkheid hierover is groot.
Het verdient aanbeveling dat de publiekscampagne "zo kan zzp wél" hier aandacht aan gaat geven en met een gerichte vragenste komt. 

Investeer als opdrachtgever in een beheersingskader

Om compliant te zijn aan geldende wetgeving adviseren we sterk om te investeren in een beheersingskader om de arbeidsrelatie juist te kunnen kwalificeren en  daarmee schijnzelfstandigheid te voorkomen.
Het gaat hier om de fiscale beheersing (loonheffingen) maar ook om arbeidsrechtelijke beheersing op basis van wet- en regelgeving.
Elementen binnen het beheersingsmodel zijn bijvoorbeeld het opvragen bij de zzp'er van een uittreksel KvK, kopie ID-bewijs en Verklaring betalingsgedrag. Verder het bevragen op o.a. het aantal opdrachtgevers waarvoor de zzp'er het laatste jaar heeft gewerkt of nog werkt en voor welke duur, etc.
Bouw zorgvuldig dossier op m.b.t. tariefonderhandeling, aansprakelijkstellingen, daadwerkelijke vervanging, etc..

En als zzp'er...

Verzorg ook zorgvuldige dossieropbouw met betrekking tot onder andere tariefonderhandeling, debiteurenrisico, aansprakelijkstellingen, feitelijke vervangingen door derden, het tonen van je ondernemersprofiel op bijvoorbeeld LinkedIn. 

Uber-zaak

De Hoge Raad deed op 21 februari 2025 een belangrijke uitspraak in de Uber-zaak: het criterium ‘extern ondernemerschap’ is volledig gelijkwaardig aan de andere criteria uit het Deliveroo-arrest. Hetzelfde werk kan dus zowel door een werknemer als door een zelfstandige worden verricht, zij het dat de andere omstandigheden ook dienen te worden meegewogen in de beoordeling.

Samenvattend

Het arbeidsrecht is (nu al) dwingend recht. Vanaf 2025 is het handhavingsmoratorium vervallen wat betreft de fiscaliteit (loonheffingen).
Als contra-indicaties van een loondienstverband gelden onder andere: ondernemerschap, gelijkwaardigheid in de opdrachtrelatie en het brengen van expertise waarover de opdrachtgever niet (structureel) beschikt.

Bron: o.a. Rijksoverheid, ZiPconomy, ZorgVisie, Holla Advocaten, Vertex Legal


Terug naar overzicht

Snel naar:
Schrijf je in!

592 zzp'ers gingen je voor! Klik hier!