Zelfstandigenwet
Door Eddo Spijkman, publicatiedatum 7 april 2026
Laatste update: 6 oktober 2026
Het kabinet wil de rust terugbrengen in het zzp-debat en doet dat onder andere via de Zelfstandigenwet.
Het doel van de Zelfstandigenwet (nu nog initiatiefwetsvoorstel) is om zzp'ers de ruimte geven om te ondernemen en om opdrachtgevers duidelijkheid te geven zodat de huidige terughoudendheid om zzp'ers in te huren wordt weggenomen.
Minister Aartsen spreekt over een 'veilige haven' (zekerheid vooraf) voor zzp'ers, die uitgaat van wettelijk verankerd ondernemerschap.
In de Zelfstandigenwet wordt gewerkt met twee toetsen: de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets.
De wet is niet verplicht, maar een optie. De wet bepaalt of je in aanmerking komt voor de veilige haven. Buiten deze wet (vrijwillig of als je niet aan de criteria voldoet) kun je nog steeds als zzp'er werken, mits de holistische toets ('Deliveroo') positief uitvalt.
De beoogde invoeringsdatum van de wet is 1 januari 2028. Op dit moment is de wet in internetconsultatie. Reageren kan tot en met 29 oktober a.s..
Veilige haven
De Zelfstandigenwet biedt een veilige haven voor werkenden, indien wordt voldaan aan zowel de zelfstandigentoets als de werkrelatietoets.
De uitkomst wordt dan opdrachtnemer: er is in ieder geval geen sprake van gezag en dus geen arbeidsovereenkomst. Vooraf is dan duidelijk dat je als opdrachtgever en opdrachtnemer met elkaar kunt werken, zonder risico op naheffingen of boetes vanwege schijnzelfstandigheid.
Let wel: wezen gaat voor schijn. De praktijk bepaalt uiteindelijk of je (nog steeds) een opdracht als opdrachtnemer kan aangaan. Je zult dus gedurende alle opdrachten moeten blijven voldoen aan de criteria.
Twee toetsen
In de Zelfstandigenwet wordt gewerkt met twee toetsen: de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets.
Startpunt in de oordeelsvorming over de arbeidsrelatie is de zelfstandigheid van de zzp’er. Het element ‘inbedding’ (bepalend element in het eerdere wetsvoorstel VBAR) is geen onderdeel meer van het toetsingskader.
De beide toetsen kennen een (beperkt) aantal criteria. Aan alle criteria moet worden voldaan om de 'veilige haven' te kunnen bereiken.
1. Zelfstandigentoets
Deze toets gaat over de persoon die het werk verricht: is iemand echt een zelfstandige?
- De zelfstandige beschikt over de basisvoorwaarden om in het economisch verkeer als zelfstandige te kunnen werken (denk aan KvK-inschrijving; een zakelijke rekening; eigen verantwoordelijkheid voor de facturatie; het hanteren van een betalingstermijn).
- De zelfstandige heeft in een periode van 2 jaar tenminste 3 opdrachtgevers (vereist is 'enige substantie' van de 2e en 3e opdracht; een intermediair geldt als 1 opdrachtgever (brancheorganisaties van intermediairs vielen dit punt al aan); een enkele opdracht kan dus >2 jaren duren mits je maar andere opdrachtgevers hebt).
- De zelfstandige heeft voorzieningen getroffen tegen risico's die horen bij werken als zelfstandige en besteedt daar een x bedrag aan (denk aan een AOV (bijvoorbeeld schenkkring of crowdsurance), pensioenvoorziening, beroepsaansprakelijkheidsverzekering, etc.) (Box 3/ eigen huis telt niet mee).
Hiermee wordt de positie van een zelfstandige wettelijk erkend, afgebakend en verankerd.
2. Werkrelatietoets
De tweede toets gaat over de werkrelatie tussen de zelfstandige en de opdrachtgever. Er mag geen sprake zijn van een gezagsrelatie. Criteria zijn:
- Beide partijen hebben de wil om te werken buiten een arbeidsovereenkomst.
- De zelfstandige is vrij om te bepalen hóe de werkzaamheden worden uitgevoerd (werken via verplichte kwaliteits- en veiligheidsprotocollen mag, onder voorwaarden).
- De zelfstandige is vrij om te bepalen op welke tijden en op welke locatie de werkzaamheden worden uitgevoerd (locatie- en tijdgebonden werk mag, als dat nodig is voor resultaat).
- De zelfstandige werkt voor eigen rekening en risico (er moet een vooraf te bepalen resultaat worden afgesproken; beloning (deels) gekoppeld aan resultaat/ tijd; risico voor fouten, schade, herstel, vertraging ligt bij de zelfstandige (beloning voor sneller afronden ook).
Niet verplicht
De wet is niet verplicht, maar een optie. De wet bepaalt of je in aanmerking komt voor de veilige haven.
Buiten deze wet (vrijwillig of als je niet aan de criteria voldoet) kun je nog steeds als zzp'er werken, mits de holistische toets ('Deliveroo') positief uitvalt ('alle omstandigheden van het geval').
Kortom: je houdt nog steeds de mogelijkheden die nu ook gelden.
De Zelfstandigenwet vervangt dus niet het geldende toetsingskader, maar vult dat aan middels een soort 'short cut' richting opdrachtnemerschap.
De huidige jurisprudentie (het Deliverro- en het Uber-arrest en latere rechterlijke uitspraken) biedt feitelijk voldoende duidelijkheid of je als zelfstandige 'veilig' zit. In die zin is er geen verschil met de huidige arbeidsrechterlijke situatie.
Wie toetst?
Minister Aartsen ziet hier een rol voor derde partijen (bijvoorbeeld een accountant of boekhouder). Echter de vraag is in hoeverre dit haalbaar is.
Op dit moment is het aan de zzp'er om aan te tonen dat hij zich als ondernemer gedraagt en aan de opdrachtgever om 'het externe ondernemerschap' te beoordelen.
Gaan opdrachtgevers dit eisen?
Aangezien de Zelfstandigenwet een soort short-cut naar opdrachtnemerschap leidt (en dus een arbeidsovereenkomst uitlsuit) betsaat het gevaar dat opdrachtgevers de criteria verplicht gaat stellen.
Voor opdrachtgevers kan namelijk de relatieve onzekerheid van de holistische toets (bij niet-voldoen aan de veilioge haven) maken dat ze ''selecteren aan de poort''.
Invoering Zelfstandigenwet 1 januari 2028
Minister Aartsen streeft naar invoering van de Zelfstandigenwet op 1 januari 2028.
Als stappen volgen uitvoeringstoetsen, een internetconsultatie en een toets door het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR). Daarna volgt indiening bij de Raad van State.
De behandeling van de wet in de Tweede (en Eerste) Kamer zou dan in 2027 plaatsvinden.
Het wetsvoorstel is voor de tweede keer in internetconsultatie gegaan.
De handhaving gaat ondertussen - vanzelfsprekend - onverminderd door op basis van het geldende toetsingskader.
Bron: o.a. Rijksoverheid o.a. ZiPconomy.