(Schijn)zelfstandigheid & recente jurisprudentie

Rechterlijke uitspraken ná ‘Deliveroo’

In de kwalificatie van een arbeidsrelatie dienen 'alle omstandigheden van het geval in onderling verband’ te worden bezien (‘holistische toets’);
In het Deliveroo-arrest (2023) benoemde de Hoge Raad een (niet-limitatieve) opsomming van 9 gezichtspunten die bij de kwalificatie van een arbeidsrelatie van belang kunnen zijn;
In theorie is er geen rangorde en ook geen doorslaggevend criterium zoals inbedding of materieel gezag;
Echter uit onderzoek (zie onder) blijkt dat in de jurisprudentie wel degelijk meer gewicht aan bepaalde gezichtspunten wordt toegekend dan aan andere;
Feitenrechters kennen het meeste gewicht toe aan de gezichtspunten 9 (extern ondernemerschap) en 2 (hoe de werkzaamheden en werktijden worden bepaald);
Ook gezichtspunten 1 (aard en duur werkzaamheden) en 3 (inbedding van werk en werkende) zijn belangrijk, maar in mindere mate;
De overige gezichtspunten lijken slechts beperkte of zelfs geen invloed te hebben op de kwalificatie van een arbeidsrelatie.

Onderzoek van Niels van der Neut en Paul Zevenbergen

Uit onderzoek blijkt dat in de jurisprudentie wel degelijk meer gewicht aan bepaalde gezichtspunten wordt toegekend dan aan andere. Om te analyseren welke specifieke omstandigheden feitenrechters betrekken in hun kwalificatieoordeel hebben zij 60 gepubliceerde uitspraken geanalyseerd in de periode van 24 maart 2023 (de datum van het Deliveroo-arrest) tot 8 juli 2025.
Zij hebben hun bevindingen gepubliceerd in een artikel getiteld "De Deliveroo-gezichtspunten gewogen: some factors are more equal than others", TAP 2025/234

Meeste gewicht aan de gezichtspunten 9 en 2

Feitenrechters kennen het meeste gewicht toe aan de gezichtspunten 9 (extern ondernemerschap) en 2 (hoe de werkzaamheden en werktijden worden bepaald). Gezichtspunten 1 (aard en duur werkzaamheden) en 3 (inbedding van werk en werkende) zijn ook belangrijk, maar in mindere mate.
Opvallend is dat de overige gezichtspunten slechts beperkte of zelfs geen invloed lijken te hebben op de kwalificatie van een arbeidsrelatie.
Uit de geanalyseerde rechtspraak volgt dat de combinatie van gezichtspunten 1, 2, 3 en 9 de grootste voorspellende waarde lijken te hebben in het kwalificatieoordeel.

Het extern ondernemerschap van de werkende kan de ‘balans doen omslaan’ en is daarmee een cruciale factor (Uberuitspraak van Hof Amsterdam van 27 januari 2026).

Specifieke omstandigheden & in welke richting deze wijzen

Naast onderzoek naar het gewicht dat feitenrechters bij hun kwalificatieoordeel toekennen aan de gezichtspunten werd ook onderzocht welke specifieke omstandigheden feitenrechters in hun kwalificatieoordeel betrekken en hoe zij deze omstandigheden beoordelen.
Feitenrechters beoordelen de verschillende specifieke omstandigheden volgens een bepaalde richting waarop zij wijzen:
‘W’ (werknemerschap), ‘Z’ (zelfstandig ondernemerschap) en ‘N’ (neutraal).
Let wel: het feit dat een specifieke omstandigheid wordt meegenomen in het kwalificatieoordeel zegt nog niets over het gewicht daarvan en ook niet hoe deze tegen de andere omstandigheden wordt afgewogen.
Een belangrijk uitgangspunt in de beoordeling is in ieder geval dat zoveel mogelijk recht moet worden gedaan aan de feitelijke verhoudingen ('wezen gaat voor schijn').

Black box

Interessant is de vaststelling van de onderzoekers dat de 'holistische toets' die feitenrechters toepassen ('alle omstandigheden van het geval in onderling verband bezien') de voorspelbaarheid van kwalificatie geen goed doen. Zij spreken hierbij van een 'black box' ten aanzien van welk gewicht de rechters toekennen aan de verschillende omstandigheden.
Mogelijk dat de initiatiefwet Zelfstandigenwet (naar Belgisch model) meer duidelijkheid gaat bieden door het opnemen van concrete(re) cristeria in de wet.

Hieronder volgt een opsomming van de specifieke omstandigheden, vallend onder de 9 gezichtspunten, die door de feitenrechters in hun oordeel werden betrokken:

Gezichtspunt 9 (extern ondernemerschap)

Bij dit punt gaat het erom of de werkende zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt of kan gedragen.
De Hoge Raad benoemde hierbij vijf voorbeelden: het verwerven van een reputatie, acquisitie, fiscale behandeling, het aantal opdrachtgevers voor wie de werkende werkt of heeft gewerkt, en de duur waarvoor hij zich doorgaans aan een bepaalde opdrachtgever verbindt.
In de feitenrechtspraak kwamen bijvoorbeeld ook aan bod: de werkende heeft een eigen bedrijf (Z); de werkende is ingeschreven bij de KvK (Z); het grootste deel van de inkomsten van de werkende wordt gevormd door de verdiensten bij de werkverschaffer (W); de werkende heeft bij andere werkverschaffers al vaker als zelfstandige soortgelijke werkzaamheden verricht (Z).

De werkende heeft de ruimte andere opdrachtgevers aan te trekken (Z)
De werkende heeft geen andere opdrachtgevers, heeft geen ruimte om hen aan te trekken of mag dat niet (W)
De werkende ontvangt uitsluitend (nieuwe) opdrachten vanuit de werkverschaffer (W)
De werkende heeft het volledige beheer over de zakelijke rekening van de werkverschaffer (Z)
De werkende is de aandeelhouder van de werkverschaffer of (algemeen) directeur (Z)
De werkende zou een zusterfiliaal van de werkverschaffer gaan leiden (Z).
De werkverschaffer heeft een verzekering voor de werkende afgesloten tegen bepaalde risico’s (letsel, ziekte, etc.) (W)
Partijen presenteren zich op dezelfde manier als tijdens hun eerdere overeenkomst die geen arbeidsovereenkomst was (Z)
De werkende heeft zich niet gedragen als ondernemer (W)
Niet is gebleken dat de werkende zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt of kan gedragen (W).

Opmerking: feitenrechters kleuren gezichtspunt 9 vooral in met omstandigheden die zich buiten de arbeidsrelatie afspelen (‘het economische verkeer’). Dat is in lijn met de overwegingen van de Hoge Raad, nu dit gezichtspunt kan worden ingevuld met omstandigheden die zich zowel binnen als buiten de arbeidsrelatie voor doen (conform het Uber-arrest).
Verder wordt veelvuldig in het kwalificatieoordeel meegenomen of de werkende al dan niet de ruimte heeft andere opdrachtgevers aan te trekken (de enige omstandigheid die zich binnen de arbeidsrelatie afspeelt).
Feitenrechters beschouwen de omstandigheden die invulling kunnen geven aan de gezichtspunten 8 en 9 (commercieel risico lopen en extern ondernemerschap) als inherent aan zelfstandig ondernemerschap. Het ontbreken of niet duidelijk aanwezig zijn daarvan beschouwen zij als kenmerkend voor werknemerschap. Opvallend is dat feitenrechters in hun oordeel geen enkele omstandigheid onder gezichtspunten 8 en 9 als ‘neutraal’ (N) hebben aangemerkt, maar steeds wijzen op (Z) of (W).

Gezichtspunt 2 (hoe de werkzaamheden en werktijden worden bepaald)

De werkende moet zich houden aan bedrijfsregels, interne afspraken of werktijden (W)
De werkende hoeft zich niet te houden aan interne regels (Z)
De omvang van het werk staat (min of meer) vast (W)
De werkende heeft een grote mate van vrijheid bij het invullen van de werkzaamheden (Z of N)
De werkende heeft een grote mate van vrijheid in de dagen en/of tijden waarop hij werkt (Z)
De werkende is vrij om te bepalen waar hij de werkzaamheden verricht (Z)
De werkende is vrij om te bepalen of hij de werkzaamheden verricht (Z)
Het niet voeren van functioneringsgesprekken (Z)
De werkende had zelf een derde ingeschakeld die hem heeft ingewerkt (Z)

Gezichtspunt 1 (De aard en duur van de werkzaamheden)

De werkzaamheden vervullen een kernactiviteit van de werkverschaffer of vallen onder zijn normale bedrijfsvoering (W)
De werkzaamheden worden ook verricht door werknemers (W)
De werkzaamheden zijn eenvoudig van aard (W)
De werkzaamheden betreffen een specifieke opdracht of vereisen specifieke kennis (Z)
De werkende heeft al eerder diverse projecten verricht voor de werkverschaffer of werkt via de werkverschaffer op projectbasis bij derden (Z)
De werkzaamheden hebben een structureel karakter of vonden over een lange periode plaats (W of N)
De werkzaamheden betreffen een korte of tijdelijke periode (Z)
De aard van de werkzaamheden brengt mee dat weinig aanwijzingen nodig zijn (N)
De contractuele opzegtermijn was verbonden aan de duur van de overeenkomst (W)
De werkende vormde het bestuur van de werkverschaffer en was eindverantwoordelijk (Z of N)
De werkende is in materieel opzicht de onderneming van de werkverschaffer gaan uitbaten, als ware het dat hij de zaak had overgenomen (Z)
Er was een raamovereenkomst (N).

Opmerking: opmerkelijk is dat bij een structurele of langdurige samenwerking deze specifieke omstandigheid kan wijzen op werknemerschap maar ook neutraal kan uitvallen.
Een projectmatige vorm van samenwerken lijkt zwaarder te wegen dan een langere duur in geval van het ‘al eerder diverse projecten te hebben verricht voor de werkverschaffer’.

Gezichtspunt 3 (De aard inbedding van het werk en de inbedding van de werkende)

De werkzaamheden vormen (een wezenlijk onderdeel van) de kernactiviteiten van de werkverschaffer (W of N)
De werkzaamheden vormen geen kernactiviteit van de werkverschaffer (Z)
De werkzaamheden worden ook verricht door werknemers (W)
De werkende voert een bestaande functie uit (W)
De werkende voert een nieuwe of unieke functie uit (Z)
De werkende moet zich houden aan bedrijfsregels of interne afspraken (W)
De werkende maakt (verplicht) gebruik van de bedrijfskleding, bedrijfsauto of bedrijfsapparatuur, of presenteert zich extern als werknemer van de werkverschaffer (W of N)
De werkende doet mee aan interne overleggen of personeelsactiviteiten, is lid van de groepschat, of ontvangt een kerstpakket of andere attentie (W of N)
De werkende is niet gehouden aan bedrijfsregels of interne afspraken, kantoorlocaties, bedrijfsgoederen of personeelsactiviteiten, of ontvangt geen kerstpakket of andere attentie (Z)
De werkende betaalt op een andere manier voor de bedrijfsauto dan een werknemer zou doen (Z)
De werkende kan gebruikmaken van de ondersteuning van de werkverschaffer (W)
De werkende verricht de werkzaamheden zeer kort (Z)
De werkende is lid van de personeelsvertegenwoordiging (W)
Er worden geen functioneringsgesprekken gevoerd (Z)
Er wordt alleen gewerkt met zzp’ers (W)
Er is weinig tot geen personeel (N).

Gezichtspunt 4 (Het al dan niet bestaan van een verplichting het werk persoonlijk uit te voeren)

De werkende kan zich niet laten vervangen (W of N)
De werkende mag zich contractueel laten vervangen, maar vervanging heeft feitelijk niet plaatsgevonden (W of N)
De werkende kan zich laten vervangen (Z).

Opmerking: Van belang bij de ‘vrijevervangingsclausule’ is de overweging van de Hoge Raad dat ‘’het gewicht dat toekomt aan een contractueel beding bij beantwoording van de vraag of een overeenkomst als arbeidsovereenkomst moet worden aangemerkt, mede afhangt van de mate waarin dat beding daadwerkelijk betekenis heeft voor de partij die de werkzaamheden verricht.”

Gezichtspunt 5 (De wijze waarop de contractuele regeling tot stand is gekomen)

De werkverschaffer heeft de contractuele afspraken eenzijdig opgesteld (W)
De werkende heeft de contractuele afspraken eenzijdig opgesteld (Z)
De contractuele afspraken zijn door middel van onderhandeling c.q. overleg tussen partijen tot stand gekomen (Z)
Eén of beide partijen wensen te werken met een of als zelfstandige (Z)
De werkende is begonnen als vervanging voor een (langdurig) zieke werknemer (W)
De werkende heeft vanuit een rechtspersoon met de werkverschaffer gecontracteerd (Z)
De contractuele afspraken bevatten veel kenmerken die horen bij een arbeidsovereenkomst (W)
De werkende heeft al eerder werkzaamheden verricht op grond van een arbeidsovereenkomst (W)
Partijen konden bij het aangaan van de overeenkomst niet overzien hoe de samenwerking zich zou ontwikkelen en of de werkzaamheden zouden aanblijven (Z).

Opmerking: (zie bij ‘één of beide partijen wensen te werken met een of als zelfstandige’) De Hoge Raad heeft eerder bepaald dat de bedoeling van partijen (uitlegfase) geen rol [speelt] bij de vraag of de overeenkomst moet worden aangemerkt als een arbeidsovereenkomst of niet (kwalificatiefase).

Gezichtspunt 6 (De wijze waarop de beloning wordt bepaald en uitgekeerd)

De werkverschaffer heeft de hoogte van de beloning bepaald (W)
De werkende heeft de hoogte van de beloning bepaald of daarover onderhandeld (Z)
De factuur is door de werkende zelf opgesteld en gestuurd (Z)
De factuur is door de werkverschaffer of een verloningsbedrijf opgesteld (W)
De factuur is zonder btw (W)
Een factuur ontbreekt (W)
Er is loonbelasting of premies sociale verzekeringen in gehouden, of fiscaal geopteerd voor werknemerschap (W)
Er is geen loonbelasting of premies sociale verzekeringen ingehouden (Z)
De werkende wordt doorbetaald tijdens ziekte of zwangerschap (W of N)
De werkende wordt niet doorbetaald tijdens ziekte of zwangerschap (Z)
De beloning is maandelijks hetzelfde bedrag of niet afhankelijk van het gewerkte aantal uren (W of N).

Gezichtspunt 7 (De hoogte van de beloning(en))

De beloning is hetzelfde als van de werknemers die de zelfde werkzaamheden verrichten (W)
De beloning is gelijk aan het gebruikelijke zzp-tarief bij deze werkverschaffer (Z)
De beloning is marktconform (W)
De beloning is hoger dan het (cao-)loon van de werknemers die dezelfde werkzaamheden verrichten (Z)
De beloning staat door de geringheid niet in verhouding tot de verrichte werkzaamheden (W)
De beloning staat door de forsheid niet in verhouding tot de verrichte werkzaamheden (Z)
De werkende heeft een bonusregeling die afhankelijk is van de omzet of winst (Z).

Opmerking: bij gezichtspunten 6 en 7 gaat het niet zozeer om het ‘recht op en tegenprestatie’ maar eerder om de vraag of de werkverschaffer gezag uitoefent over de beloning.

Gezichtspunt 8 (Of de werkende commercieel risico loopt)

De werkende maakt geen ondernemersgerelateerde kosten, zoals personeelskosten, de aanschaf of huur van gereedschap, hulpmiddelen of materialen, of financiële investeringen in de werkverschaffer (W)
De beloning is niet afhankelijk van het werkaanbod of te behalen resultaten (W)
De beloning is afhankelijk van het aantal daadwerkelijk gewerkte uren, de te behalen resultaten of de winst van de werkverschaffer (Z)
De werkende hoeft zijn werk alleen bij de werkverschaffer financieel af te wikkelen (W)
De werkverschaffer zou de extra belastingen die de werkende moest betalen over de aandelen bijbetalen (W)
De werkende is niet aansprakelijk voor schulden van de werkverschaffer (W)
De werkende heeft een (beroeps)aansprakelijkheidsverzekering (Z)
De werkende is verantwoordelijk voor de schade die ontstaat bij de uitvoering van de werkzaamheden (Z)
De werkende is niet verantwoordelijk voor de schade die ontstaat bij de uitvoering van de werkzaamheden (W)
Niet is gebleken dat de werkende commercieel risico loopt (W).

Opmerking: ook hier dient weer onderscheid te moeten worden gemaakt tussen het hebben van een (beroeps)aansprakelijkheidsverzekering (uitlegfase) en het daadwerkelijk lopen van commercieel risico (kwalificatiefase).

Terug naar overzicht