Wat betekent de Handhaving op schijnzelfstandigheid?
Handhaving op schijnzelfstandigheid
Door Eddo Spijkman, publicatiedatum 9 maart 2026
Laatste update 5 oktober 2026
Zoals bekend handhaaft de Belastingdienst sinds januari 2026 volledig op schijnzelfstandigheid, omwille van meer balans op de arbeidsmarkt en gelijkere arbeidsvoorwaarden.
Wat betekent deze 'volledige handhaving', dat wil zeggen: wat betekent het wanneer mijn opdrachtrelatie achteraf zou worden gekwalificeerd als schijnzelfstandig, zowel voor de opdrachtgever als voor mij als zzp'er?
Fiscale gevolgen oordeel dienstbetrekking
Op moment dat de Belastingdienst zou vaststellen dat er sprake is van loondienst, kan deze correctieverplichtingen en een naheffingsaanslag voor de loonbelasting, premies volksverzekeringen en werknemersverzekeringen opleggen aan de opdrachtgever.
Voor de naheffingen loonbelastin zal de Belastingdienst in haar correctie niet verder teruggaan dan 1 januari 2025.
Anoniementarief
Het door de zzp'er ingebrachte tarief wordt als salaris gezien. Over dit (hoge) salaris is de opdrachtgever loonheffing met een toepasselijk tarief van 40% verschuldigd.
Het is belangrijk om als opdrachtgever bij aanvang van de opdracht in het bezit te zijn van het ID van de zzp'er en dit ook vast te leggen in de Overeenkomst van Opdracht. Beschik je er als opdrachtgever niet over, dan is het toepasselijk tarief voor de loonheffingen niet 40%, maar 52%.
Arbeidsrechtelijke gevolgen loondienst
Naast fiscale gevolgen (naheffingen loonbelasting) kunnen er ook arbeidsrechtelijke gevolgen zijn voor de kwalificatie loondienst.
De - dan - werknemer kan in dat geval via de arbeidsrechtelijke weg aanspraak maken op pensioenopbouw en de uitbetaling van vakantie-, ziekte- en feestdagen conform de geldende CAO. Maar er is ook sprake van ontslagrecht op moment dat er is opgezegd zonder toestemming (denk aan de transitie- en billijke vergoeding).
Vergrijpboetes
De Belastingdienst kan vergrijpboetes opleggen aan opdrachtgevers. Deze bedraagt 25% van de verschuldigde belasting in geval sprake is van grove schuld (50% bij opzet). Verzuimboetes (lichter dan vergrijpboetes) kunnen pas vanaf 1 januari 2027 worden opgelegd.
Verhaalclausule opdrachtgever op zzp'er
Loonheffingen en premie volksverzekeringen: wettelijk toegestaan
Het is wettelijk toegestaan dat wanneer de arbeidsrelatie als schijnzelfstandig wordt gekwalificeerd, de opdrachtgever de loonbelasting en de premies volksverzekeringen op de zzp'er verhaalt. De werknemer is namelijk belastingplichtig, en de werkgever inhoudings- en afdrachtplichtig.
Premies werknemersverzekeringen en de inkomensafhankelijke bijdrage ZVW: níet toegestaan
Voor de premies werknemersverzekeringen en de inkomensafhankelijke bijdrage zorgverzekeringswet geldt een verhaalsverbod. Deze dienen door de opdrachtgever te worden betaald.
Een bepaling in de Overeenkomst van Opdracht (OvO) die verhaling hiervan regelt is dus niet toegestaan.
Weinig aan de hand voor jou als zzp'er
Als je als zzp'er geconfronteerd wordt met verhaling door de opdrachtgever, maar wel al inkomstenbelasting over je inkomen hebt betaald, wordt deze verhaling verrekend met de al betaalde inkomstenbelasting. De loonheffing is namelijk een voorbelasting op de inkomstenbelasting.
Vrijwaringsclausule in de Overeenkomt van Opdracht
Omwille van de 'redelijkheid en billijkheid' van de terugvordering heeft de opdrachtgever er belang bij een bepaling in de Overeenkomst van Opdracht op te nemen die de verhaling benoemt. De formuliering is meestal in de vorm van een vrijwaringsclausule.
Wél of niet tekenen van de vrijwaringsclausule?
Belangrijk is op te merken dat een vrijwaringsclausule in een Overeenkomsten van Opdracht geen gevolgen heeft voor de fiscale duiding én beoordeling of er sprake is van schijnzelfstandigheid/ arbeidsovereenkomst.
Navordering bij jou als zzp'er?
Hoewel (de opheffing van) het handhavingsmoratorium alleen geldt voor de opdrachtgever, kan de zzp'er ook geconfronteerd worden met navorderingen over de ten onrechte genoten fiscale voordelen. Omdat je waarschijnlijk met terugwerkende kracht het urencriterium niet hebt gehaald (want 'zzp' bleek loondienst) voert de Belastingdienst correcties door over de aangifte. Dat kan tot een priode van 5 jaar terug, dus ook over de periode vóór 2025.
Vooroverleg met Belastingdienst mogelijk
Om opdrachtgevers te ondersteunen om compiant te zijn kun je als opdrachtgever met de Belastingdienst een vooroverleg aanvragen. Met een downloadbaar formulier kan een standpunt van de Belastingdienst worden gevraagd met betrekking tot een arbeidsrelatie. Dit moet voorkomen dat opdrachtgevers ten onrechte denken niet meer met zzp'ers te kunnen werken en volledig stoppen met inhuur van zelfstandigen.
Beschikking geen verzekeringsplicht
Er is ook een zwaardere optie, nl. de Beschikking geen verzekeringsplicht.
Hier vraag je een beschikking voor geselecteerde rollen, zoals psychiater, GZ-psycholoog en verpleegkundig specialist GGZ. Je benoemt dan uitgebreid de feiten en omstandigheden van de praktijk op basis waarvan de Belastingdienst een oordeel vormt. De Belastingdienst moet binnen acht weken beslissen.
Een beschikking geeft de hoogste graad van zekerheid aan opdrachtgever (en opdrachtnemer).
Als zzp'er zekerheid verkrijgen
Als zzp'ers kun je een verzoek bij het UWV indienen om een uitspraak krijgen over de aard van de arbeidsrelatie. Bericht volgt dan binnen 13 weken.
Renseigneringsplicht
Opdrachtgevers die werken met zzp'ers met BTW-vrijstelling dienen over het voorgaande fiscale jaar alle 'uitbetaalde bedragen aan derden' (UBD) aan te leveren inclusief naam zzp'er(s) en BSN.
De Belastingdienst heeft hiermee een instrument in handen voor gerichte controle op schijnzelfstandigheid (!)
Voor een opdrachtgever geldt dat bij de Aangiftebrief loonheffingen de bijlage UBD moet worden ingevud. Het betreft dus werkenden die niet in echte of fictieve dienstbetrekking zijn.
Betalingen aan derden zonder BTW moeten derhalve worden gerenseigneerd.
Voor het aandragen aan de Belastingdienst door de opdrachtgever van NAW van de zzp'ers en het BSN geldt een wettelijke grondslag.